23/07/2018. Η μέρα που άλλαξε τον μικρόκοσμο μας για πάντα. Συγκλονιστικ...

Γιώργος Θυφρονίτης: Συνθηματολογία κόντρα στις μεταρρυθμίσεις

 

 

Συχνά στη χώρα μας, η αντιπαράθεση εκπίπτει σε στείρα συνθηματολογία που στοχεύει το θυμικό και όχι τη λογική των πολιτών

Δημοσιεύτηκε στην Athens Voice 

Στόχος μου δεν είναι να γράψω ένα ακόμη άρθρο κριτικής ή υπεράσπισης του ν/σ της κ. Κεραμέως για την Ανώτατη Παιδεία. Πολλοί συνάδελφοι αρθρογράφησαν αναδεικνύοντας τα αδύνατα σημεία του ν/σ, που όντως είναι πολλά, με κυριότερο ότι «δεν κάνει καμιά σοβαρή τομή και δεν συνιστά μεταρρύθμιση» (Β. Κιντή). Πράγματι, το προτεινόμενο μοντέλο διοίκησης χάνει το στόχο του, που θεωρητικά είναι η δημιουργία ενός θεσμικού αντίβαρου στην εκτελεστική εξουσία του Πρύτανη/Πρυτανικού Συμβουλίου. Είναι άκρως προβληματικό ότι το ίδιο πρόσωπο θα προεδρεύει δύο διοικητικών οργάνων, εκ των οποίων το ένα, Συμβούλιο Διοίκησης, έχει εποπτικές και ελεγκτικές αρμοδιότητες, ενώ το δεύτερο, Πρύτανης, εκτελεστικές αρμοδιότητες. Είναι προφανές ότι ο Πρόεδρος του Συμβουλίου δεν θα ελέγχει τον Πρύτανη, δηλαδή τον εαυτό του. Επίσης, «με τον νέο νόμο, εντείνεται η πολυδιάσπαση του ερευνητικού χώρου με την δημιουργία ενός ακόμη διαφορετικού θεσμικού πλαισίου για την έρευνα μέσα στα ΑΕΙ» (Θ. Μαχιάς).  Απαραίτητη και απολύτως θεμιτή λοιπόν η κριτική! Άλλωστε, στις δημοκρατίες  ο διάλογος, η διαφωνία, ακόμη και η σκληρή αντιπαράθεση, μεταξύ των διάφορων πολιτικών ομάδων και κομμάτων αποτελεί την ουσία της δημοκρατίας και μπορεί να συμβάλει στη βελτίωση των πραγμάτων.  Όμως, συχνά στη χώρα μας, η αντιπαράθεση εκπίπτει σε στείρα συνθηματολογία, που στοχεύει το θυμικό  και όχι τη λογική των πολιτών.  Ιδιαίτερα στην Ανώτατη Παιδεία, οι οποιεσδήποτε μεταρρυθμίσεις προτάθηκαν, τα τελευταία χρόνια, αρχής γενομένης με το νόμο της Μ. Γιαννάκου (2007) αντιμετώπισαν τη λυσσώδη αντίδραση πολιτικών παρατάξεων, συνδικαλιστών και των περισσότερων διοικήσεων των Πανεπιστημίων (όλων αυτών που αποκαλώ βαθύ Πανεπιστήμιο). Τρία είναι τα κύρια συνθήματα που έχουν χρησιμοποιηθεί επανειλημμένα: α) η δημοκρατία και το αυτοδιοίκητο των Πανεπιστημίων καταργείται, η διοίκηση θα ασκείται από άτομα που δεν έχει εκλέξει η πανεπιστημιακή κοινότητα, β) το Πανεπιστήμιο χάνει το χαρακτήρα του, θα ελέγχεται και θα υποτάσσεται στην αγορά και στα ιδιωτικά συμφέροντα, γ) καταργείται το πανεπιστημιακό άσυλο και η διαφωνία αντιμετωπίζεται με την ωμή βία της αστυνομίας. Λιγότερα συχνά ακούγεται και γράφεται ότι ο νέος νόμος ενισχύει τη διαπλοκή ή ότι με βάση τον νέο νόμο οι φτωχοί φοιτητές δεν θα μπορούν να παρακολουθήσουν μεταπτυχιακά προγράμματα σπουδών γιατί θα υποχρεούνται να πληρώνουν δίδακτρα.

Ας δούμε αν όλα αυτά ευσταθούν για το ν/σ Κεραμέως. Το πανεπιστήμιο θα διοικείται από μη εκλεγμένα άτομα άρα καταργείται το αυτοδιοίκητο. Ψευδές. Σύμφωνα με το ν/σ, τα μέλη ΔΕΠ εκλέγουν τα έξι (6) εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου Διοίκησης τα οποία με τη σειρά τους επιλέγουν 5 εξωτερικά μέλη. Το 11μελές συμβούλιο εκλέγει τον Πρύτανη από τα εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου. Που είναι το έλλειμμα δημοκρατίας; Τα μέλη ΔΕΠ χωρίς κανένα περιορισμό ή καταναγκασμό εκλέγουν έξι άτομα που αποτελούν τα εσωτερικά μέλη του Συμβουλίου διοίκησης, ένα εκ των οποίων θα επιλεγεί Πρύτανης. Οι αντίπαλοι του νόμου πρέπει να μας εξηγήσουν γιατί η άμεση εκλογή του Πρύτανη εξασφαλίζει τη δημοκρατική λειτουργία και τα συμφέροντα του Δημόσιου Πανεπιστημίου, ενώ  η εκλογή των 6 εσωτερικών μελών από το ίδιο εκλογικό σώμα καταργεί τη δημοκρατία και το αυτοδιοίκητο. Αν η ανησυχία είναι ειλικρινής και αφορά τον κίνδυνο συναλλαγής μεταξύ των μελών του Συμβουλίου για την εκλογή του Πρύτανη, τότε οι ανησυχούντες συνάδελφοι θα έπρεπε να ζητήσουν ο Πρύτανης να μην είναι το ίδιο πρόσωπο με τον Πρόεδρο του Συμβουλίου. Έτσι, το  Συμβούλιο θα αποτελούσε θεσμικό αντίβαρο στις εκτελεστικές εξουσίες του Πρύτανη. Επίσης θα έπρεπε να χειροκροτήσουν τη συμμετοχή εξωτερικών μελών στο Συμβούλιο Διοίκησης, αφού τα άτομα αυτά δεν θα έχουν άμεσο όφελος ή βλάβη από τις οποιεσδήποτε αποφάσεις του Πρύτανη. Άλλωστε αν τα εξωτερικά μέλη είναι πανεπιστημιακοί του εξωτερικού, η μεταφορά της πείρας τους από τη λειτουργία μεγάλων ξένων πανεπιστημίων, μόνο οφέλη μπορεί να έχει για τα Πανεπιστήμιά μας. Όμως η πανεπιστημιακή αντιπολίτευση ζητά να μην υπάρχει Συμβούλιο, ή αν υπάρχει, να έχει μόνο συμβουλευτικό χαρακτήρα. Διακοσμητικό δηλαδή! Η πραγματικότητα είναι ότι επιθυμία τους δεν είναι η θωράκιση του Πανεπιστημίου απέναντι σε πελατειακές πολιτικές και συναλλαγές, στόχος τους είναι το Πανεπιστήμιο να παραμείνει σε ένα αυτοαναφορικό καθεστώς λειτουργίας. Άλλωστε, οι ίδιοι άνθρωποι πολέμησαν με πολύμηνες κινητοποιήσεις το νόμο της Μ. Γιαννάκου, με κυρίαρχο αίτημα να μην αλλάξει ο τρόπος εκλογής των οργάνων διοίκησης του Πανεπιστημίου, όπως αυτός ρυθμιζόταν από το νόμο 1268/1982. Και όμως ο νόμος 1268/1982 είχε δημιουργήσει ένα στρεβλό καθεστώς απόλυτης συναλλαγής για την εκλογή των διοικητικών οργάνων του Πανεπιστημίου. Η αυξημένη βαρύτητα της φοιτητικής ψήφου στην εκλογή των οργάνων διοίκησης (45%), και μάλιστα μέσω αντιπροσώπων, και η αυξημένη συμμετοχή των φοιτητών στα όργανα διοίκησης του Πανεπιστημίου, είχε ως αποτέλεσμα τον έλεγχο των διοικήσεων από τις πλειοψηφούσες φοιτητικές παρατάξεις την ΠΑΣΠ (ΠΑΣΟΚ) και την ΔΑΠ (ΝΔ) και τον κομματικό τους φορέα. Πολύ συχνά ο Πρύτανης προερχόταν ή είχε την υποστήριξη της ΝΔ και οι αντιπρυτάνεις του ΠΑΣΟΚ, ενώ οι ρόλοι άλλαζαν στην επόμενη Πρυτανική θητεία. Και όμως αυτό το κατ’ εξοχήν σύστημα συναλλαγής και πελατειακών σχέσεων υποστηρίχτηκε με ζήλο από όλες τις πολιτικές παρατάξεις συμπεριλαμβανομένης της ΝΔ (μόνο ένα μικρό τμήμα της μεταρρυθμιστικής Αριστεράς και του ΠΑΣΟΚ υποστήριξαν τις αλλαγές).

Το Πανεπιστήμιο χάνει το χαρακτήρα του, θα ελέγχεται και θα υποτάσσεται στην αγορά και στα ιδιωτικά συμφέροντα. Όσοι υποστηρίζουν κάτι τέτοιο πρέπει να μας εξηγήσουν με βάση ποιες διατάξεις του ν/σ καταλήγουν στο συμπέρασμα αυτό. Μήπως τα με δίδακτρα ξενόγλωσσα προγράμματα σπουδών οδηγήσουν στην ιδιωτικοποίηση; Μα, αυτά ήδη υπάρχουν. Μήπως κίνδυνος είναι τα δίδακτρα των μεταπτυχιακών προγραμμάτων; Μα, το ν/σ προβλέπει ακριβώς τα ίδια που προβλέπει ο νόμος Γαβρόγλου, τόσο για τα δίδακτρα, όσο και για τη βοήθεια σε φοιτητές με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες. Μήπως τα βιομηχανικά διδακτορικά, διδακτορικές δηλαδή διατριβές με πιο εφαρμοσμένο χαρακτήρα που θα γίνονται σε συνεργασία με βιομηχανίες; Μα, ακόμη και το «Αριστερό» Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων έχει ήδη υπογράψει συμφωνία με τον ΣΕΒ για τέτοιου τύπου διδακτορικά. Οι πολέμιοι του νόμου θα πρέπει να βρουν πειστικά επιχειρήματα. Να υπενθυμίσω, επίσης, ότι με τον μπαμπούλα των ιδιωτικών συμφερόντων απειλούνταν το Πανεπιστήμιο, και λόγω της αξιολόγησης που εισήγαγε ο νόμος Γιαννάκου.  Έκτοτε, η αξιολόγηση εφαρμόζεται (ο νόμος Γαβρόγλου δεν το άλλαξε αυτό) χωρίς το Πανεπιστήμιο να έχει υποταχθεί στους νόμους της αγοράς και χωρίς να έχει χάσει το χαρακτήρα του.

Καταργείται το πανεπιστημιακό άσυλο και η διαφωνία αντιμετωπίζεται με την ωμή βία της αστυνομίας. Η πραγματικότητα είναι ότι το Πανεπιστημιακό άσυλο ως χώρος ελεύθερης έκφρασης και χώρος όπου με ασφάλεια ζουν και εργάζονται καθηγητές και φοιτητές έχει καταργηθεί εδώ και πολλά χρόνια.  Έχει καταργηθεί από τις «συλλογικότητες» που επιλέγουν ποιος μπορεί να μιλήσει ελεύθερα και ποιος όχι στον Πανεπιστημιακό χώρο. Έχει καταργηθεί όταν Πανεπιστημιακοί χώροι έχουν καταληφθεί εδώ και δεκαετίες. Έχει καταργηθεί όταν οι «συλλογικότητες» βιαιοπραγούν κατά Πρυτάνεων και Κοσμητόρων ή διαλύουν συνεδρίες της Συγκλήτου. Το ακαδημαϊκό άσυλο έχει καταργηθεί από τους ίδιους τους Πρυτάνεις που ανέχονται την παραβατικότητα και δεν κάνουν χρήση των νόμων που τους δίνουν τη δυνατότητα να καλέσουν δημόσια δύναμη για να επαναφέρει την τάξη. Το άσυλο  έχει καταργηθεί από όσους δεν βλέπουν κανένα πρόβλημα, όταν «συλλογικότητες» κατεδαφίζουν με βαριοπούλες βιβλιοθήκες αλλά μόνο στην παρέμβαση της αστυνομίας. Να υπενθυμίσω ότι όλοι ξέρουμε γιατί οι σύνοδοι των Πρυτάνεων δεν γίνονται στους χώρους συνεδριάσεων των Πανεπιστημίων, αλλά σε συνεδριακές αίθουσες ξενοδοχείων. Όπως λέει η παροιμία  «ο φόβος φυλάει τα έρμα», όπου φόβος είναι οι παρεμβάσεις των «συλλογικοτήτων» και έρμα οι Πρυτάνεις.

Συμπερασματικά, τα ίδια εκφοβιστικά συνθήματα που ακούγονται τώρα για τις δειλές μεταρρυθμίσεις που εισάγει το ν/σ Κεραμέως, ακούγονταν για τους νόμους Γιαννάκου και Διαμαντοπούλου. Πολλές από τις μεταρρυθμίσεις που εισήγαγε ο νόμος Γιαννάκου και είχαν αντιμετωπιστεί με καταστροφολογικά συνθήματα, όπως η αξιολόγηση και η συμμετοχή εξωτερικών εκλεκτόρων στα εκλεκτορικά σώματα για την εκλογή μελών ΔΕΠ, εφαρμόζονται χωρίς κανένας να ζητά πλέον την επιστροφή στην πρότερη κατάσταση και χωρίς να έχει αλλάξει ο χαρακτήρας του Πανεπιστημίου. Το ίδιο ισχύει και για την ψήφο των φοιτητών που πλέον δεν έχει μόνο περιοριστεί, όπως προέβλεπε ο νόμος Γιαννάκου, αλλά οι φοιτητές δεν έχουν καμιά συμμετοχή πλέον στην εκλογή των οργάνων διοίκησης. Ούτε και αυτό, εξ όσων γνωρίζω,  έχει αλλοιώσει τον χαρακτήρα του Πανεπιστημίου. Η έντονη και συνθηματολογική αντίδραση στη λειτουργία των Συμβουλίων Διοίκησης σχετίζεται με την προσπάθεια του βαθέος Πανεπιστημίου να συνεχίσει τη λειτουργία του σε ένα αυτοαναφορικό πλαίσιο και όχι με μια προσπάθεια προάσπισης του δημόσιου χαρακτήρα του Πανεπιστημίου.  

Ο Γιώργος Θυφρονίτης είναι καθηγητής Ανοσολογίας στο Τμήμα Βιολογικών Εφαρμογών και Τεχνολογιών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,

Βαγγέλης Παπαθανασίου: Ο μόνος Έλληνας που η μουσική του ακούστηκε στο διάστημα

 

BY PHYSICSGG on 19/05/2022 • ( 0 )

… από τους Aphrodite’s Child μέχρι μουσική για τον κινηματογράφο και το διάστημα, ο «Vangelis» υπήρξε ένας καλλιτέχνης με μοναδικό μουσικό εκτόπισμα

Λίγα ελληνικά ονόματα μπορούν να καυχιούνται ότι είναι γνωστά σε ολόκληρο τον κόσμο. Και του Βαγγέλη Παπαθανασίου είναι ένα από αυτά. 

Σε μια καριέρα 5 δεκαετιών, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου, ή απλά Vangelis για το διεθνές του κοινό, πέρα από το να καταφέρει να γίνει ένας από τους πρωτοπόρους της ηλεκτρονικής μουσικής, ασχολήθηκε με πολλά: από το progressive μέχρι την ορχηστρική μουσική. 

Γεννήθηκε το 1943 στον Βόλο και έκανε τις πρώτες συνθετικές του προσπάθεις ήδη από τα 4 του χρόνια. Ήταν όμως την δεκαετία του ’60 και με συγκροτήματα όπως οι Forminx και οι Aphrodite’s Child που έφτιαξε με τον Ντέμη Ρούσσο, το όχημα για τα πρώτα του επαγγελματικά βήματα στην μουσική.

Με τους δεύτερους κυκλοφόρησε τον δίσκο «666», ένα άλμπουμ-ορόσημο για τον progressive ήχο, αλλά και το λάκτισμα για την διεθνή καριέρα. 

Ενώ αποτελούσε ακόμα μέλος των Aphrodite’s Child, άρχισε δειλά να ασχολείται και με διαφορετικά πράγματα. Η αρχή έγινε το 1970 όταν έγραψε την μουσική για μία ταινία του Χένρι Χάπιερ.

Το 1967, ο Παπαθανασίου έγραψε πρώτη φορά μουσική για την μεγάλη οθόνη και το «Vortex ή Το Πρόσωπο της Μέδουσας» του Νίκου Κούνδουρο, εγκαινιάζοντας έτσι μια μακρά πορεία του στα κινηματογραφικά soundtrack, που περιλαμβάνει αυτά του «Blade Runner», του «Alexander», του «Ελ Γκρέκο», μα φυσικά και αυτό του «Οι Δρόμοι της Φωτιάς», με το οποίο απέσπασε και το Όσκαρ Πρωτότυπης Μουσικής το 1982 -ανάμεσα στα δεκάδες βραβεία που του απονεμήθηκαν στην ζωή του. 

Ήταν τη δεκαετία του ’70 γενικότερα που διεύρυνε περισσότερο τους ορίζοντες του. Το 1973 ξεκίνησε μία επιτυχημένη συνεργασία με τον σκηνοθέτη Φρέντερικ Ροσίφ για μία σειρά ντοκιμαντέρ για την άγρια φύση.

Το 1978 συνεργάστηκε με την Ειρήνη Παππά στο άλμπουμ με τίτλο «Ωδές», που περιέχει παραδοσιακά ελληνικά τραγούδια, ενώ το 1986 συνεργάστηκαν ξανά στο άλμπουμ «Ραψωδίες». Αυτές δεν είναι οι μόνες φορές που οι δρόμοι τους συναντήθηκαν, μιας και το 1983 ο Παπαθανασίου έγραψε την μουσική για την παράσταση «Ηλέκτρα» που σκηνοθέτησε ο Μιχάλης Κακογιάννης και ανέβηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου, με πρωταγωνίστρια την Ειρήνη Παππά. 

Φυσικά ο Βαγγέλης Παπαθανασίου κυκλοφόρησε και προσωπικές δουλειές μεταξύ των οποίων τα «Heaven and Hell» (1975), «Albedo 0.3» (1976), «Beaubourg» (1978), «China» (1979) αλλά και το «Spiral» (1977) για το οποίο βραβεύτηκε με το διεθνές βραβείο MIDEM Instrumental.

Από τις συνεργασίες του, ξεχωρίζει αυτή με τον Γιον ‘Αντερσον που διήρκησε για 4 άλμπουμ: το «Short Stories» (1978), το «The Friends of Mr Cairo» (1981), το «Private Collection» (1983) και το «Page of Life» (1991).

Το διάστημα ήταν κάτι που γοήτευσε τον μουσικό ήδη από την παιδική του ηλικία. Έτσι, πέρα από την μουσική για την αμερικανική τηλεοπτική σειρά «Cosmos: A Personal Voyage» (1980) του Καρλ Σαγκάν, που είχε ως κύριο θέμα τη θέση του ανθρώπου στο σύμπαν και την ύπαρξη εξωγήινης ζωής, με εκατομμύρια θεατές ανά τον κόσμο και βραβεία Grammy στο ενεργητικό της, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου έγραψε και κυριολεκτικά μουσική για το διάστημα. 

Το καλοκαίρι του 2001 ο Παπαθανασίου παρουσίασε το έργο «Μυθωδία» στους στύλους του ολυμπίου Διός. Η μουσική του έργου δημιουργήθηκε ώστε να συνοδεύσει τη διαστημική αποστολή της NASA «2001: Οδύσσεια στον Άρη». 

Ήταν τότε που η γαλλική κυβέρνηση, την οποία εκπροσώπησε ο υπουργός παιδείας Ζακ Λανγκ, απένειμε στον Παπαθανασίου τον τίτλο του Τάγματος της Λεγεώνας της Τιμής σε μία τελετή που έλαβε χώρα στο περιστύλιο του Ζαππείου. Δύο χρόνια αργότερα η NASA του απένειμε το μετάλλιο δημόσιας συνεισφοράς σε αναγνώριση εξαιρετικής συνεισφοράς στο όραμα της. Το βραβείο αποτελεί την υψηλότερη τιμή από τον Αμερικανικό οργανισμό για μη κυβερνητικά πρόσωπα.

Η μουσική του Βαγγέλη Παπαθανασίου για τη Rosetta

Κι αυτή δεν ήταν η μόνη φορά που η NASA επέλεξε την μουσική του. Το 2013, ένα πρωτότυπο μουσικό έργο του δημιουργήθηκε για να πλαισιώσει το βίντεο από την αποστολή «Ήρα (Τζούνο)». Το βίντεο απαθανατίστηκε κατά τη διάρκεια της αποστολής καθ’ οδόν για το σύστημα του πλανήτη Δία.

Juno To Jupiter

Και οι μουσικές του περιπέτειες δεν σταματούν εδώ: το 1982, ο Παπαθανασίου έγραψε το μουσικό σήμα των δελτίων ειδήσων της ΕΡΤ. Το 2002 έγραψε την μουσική για το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου. Όσο για του Ολυμπιακούς Αγώνες της Αθήνας το 2004, ανέλαβε να γράψει την μουσική που συνόδευσε την παρουσίαση του επίσημου εμβληματος αλλά κι αυτή της τελετής παράδοσης της Ολυμπιακής Φλόγας. 

Πέρα από την μουσική, ο Βαγγέλης Παπαθανασίου είχε εκφράσει και άλλες καλλιτεχνικές του ανησυχίες. Το 1997 σκηνοθέτησε την τελετή έναρξης του 6ου Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Ανοιχτού Στίβου, ενώ είχε εκθέσει και εικαστικά του έργα. 

πηγή: https://www.kathimerini.gr/culture/music/561867892/vaggelis-papathanasioy-o-monos-ellinas-poy-i-moysiki-toy-akoystike-sto-diastima/

Μάνος Δανέζης

 

Τι είναι ο Άνθρωπος ;

Κάποτε με ρώτησαν : «Ποιος  πιστεύεις ότι είναι ο  ρόλος του Ανθρώπου μέσα στο Σύμπαν»;

Τους απάντησα: «Ο Άνθρωπος είναι το μέσο, το εργαλείο δηλαδή, που χρησιμοποιεί το Σύμπαν για να γνωρίσει τον εαυτό Του»

Μάλλον ελάχιστους ικανοποίησε  η απάντησή μου.

Προς το παρόν τουλάχιστον …

Μπολσόι και Σταβρόγκιν Christos Yiannaras | 18 Apr 2022

 

Την Πέμπτη 7 Απριλίου του 2022, σε συνεδρία ολομέλειας της Βουλής των Ελλήνων, είχε κληθεί και παρίστατο η Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η παρουσία της Προέδρου είχε καίρια συμβολική σημασία: Το κοινοβουλευτικό σώμα θα δεξιωνόταν τον πρόεδρο της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι και η παρουσία της Προέδρου υπογράμμιζε τον χαρακτήρα καθολικότητας της τιμής, που το ελληνικό Κοινοβούλιο ήθελε να αποδώσει στον προσκεκλημένο.

Η υποδοχή είχε οργανωθεί, με ακρίβεια, το τελετουργικό τυπικό τηρήθηκε άψογα. Όμως ο κεκλημένος και τιμώμενος δεν ήρθε, ούτε ανακοινώθηκε η αιτία – μια, τυπική έστω, δικαιολόγηση και αίτηση συγγνώμης για την απροσδόκητη απουσία. Η εικόνα του κ. Ζελένσκι εμφανίστηκε σε μια οθόνη, τοποθετημένη στο βήμα της Βουλής, και οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι της ελλαδικής δημοκρατίας άκουσαν τον Ουκρανό πρόεδρο να εκφωνεί το λογύδριό του. Η αμφίεσή του, ένα κοντομάνικο και χωρίς γιακά αθλητικό φανελάκι (t-shirt), δήλωνε εκείνη την επιδεικτική ανεμελιά, που μπορεί να ερμηνευθεί ως οικειότητα ή ως περιφρόνηση, χωρίς έγνοια για την ευαισθησία του δέκτη.

Υπήρχε και δεύτερη έκπληξη: Το από την οθόνη λογύδριο του Ουκρανού ηγέτη συνοδεύτηκε απρόοπτα (ως κάτι εντελώς αυτονόητο) από τις παρεμβάσεις δύο «στρατιωτών της Εθνοφρουράς της Ουκρανίας», ο ένας εκ των οποίων δηλώθηκε ότι «ανήκει στο Τάγμα Αζόφ». Αν εμπιστευθούμε την πληροφόρηση που προσφέρει το Διαδίκτυο (Google), θα μάθουμε ότι «το Τάγμα Αζόφ είναι μια εθελοντική ακροδεξιά, νεοναζιστική ομάδα, εθνικής φρουράς της Ουκρανίας, η οποία εδρεύει στη Μαριούπολη, στην παράκτια περιοχή της Αζοφικής θάλασσας».

Η οργανωμένη δομική πολυμορφία της Άκρας Δεξιάς, όπως και η νομοτελειακά συνακόλουθη της Άκρας Αριστεράς, συνοδεύουν, ως ιστορική αναγκαιότητα, τα φρικώδη εκτρώματα που γέννησε στους δύο τελευταίους αιώνες, και σε παγκόσμια κλίμακα, ο Ιστορικός Υλισμός – στη θεωρία και στην πράξη. Ως θεωρία, ίσως καταδικάζεται, κατά πλειοψηφία, ο Ιστορικός Υλισμός, όμως, στην πράξη, η προτεραιότητα της Οικονομίας είναι καθολικά επιβεβλημένη, αυτονομημένη από κάθε έλεγχο – «ελεύθερη αγορά». Όχι μόνο η οργάνωση και λειτουργία της συλλογικότητας, αλλά και οι αυτονόητες πρακτικές (τα «αντανακλαστικά») της ατομικής συμπεριφοράς είναι συναρτήσεις του οικονομικού παράγοντα. Οι σπουδές και το επάγγελμα, οι φιλίες και οι σχέσεις μετοχής στα κοινά, οι στόχοι της πολιτικής, του συνδικαλισμού, της «διά βίου μάθησης», όλα, είναι στόχοι απεξαρτημένοι, συνεχώς και περισσότερο, από την ατομική βούληση και τις αρετές της συνέπειας, του ταλέντου, της ελπίδας, των οραματισμών.

Όταν η απανθρωπιά απειλεί την ανθρωπότητα, το ζητούμενο δεν μπορεί να είναι ο ανταγωνισμός: ποιος θα πετύχει τέτοια ισχύ επιβολής, ώστε να υποχρεώσει σε αναδίπλωση τον αντίπαλο. Το κρίσιμο κατόρθωμα είναι η συνειδητοποίηση του προβλήματος. Το τραγωδικό στοιχείο στη σύγκρουση ΝΑΤΟ και Πούτιν μοιάζει να είναι ότι και οι δύο μάλλον αγνοούν ποιο είναι το ζητούμενο στην αντιμαχία τους και τι διακυβεύεται. Οι Αμερικανοί έφτασαν στη γελοιότητα να αντιμάχονται και να απαγορεύουν τα Μπαλέτα Μπολσόι, έχοντας λησμονήσει ή αγνοώντας τους «Δαιμονισμένους». Όπως, από την άλλη, και ο Πούτιν δείχνει να μάχεται τους Νεοναζί με τη δαιμονική έπαρση του Σταβρόγκιν. Και οι δυο ολότελα ανυποψίαστοι για τις αντιφάσεις τους.

Έλληνες και Ρώσοι έχουμε το προνόμιο (ή το είχαμε για αιώνες) να μαθαίνουμε την Εκκλησία, όχι σαν ιδεολόγημα, ατομικές πεποιθήσεις, δεοντολογία συμπεριφοράς – δεν μαθαίνουμε, μετέχουμε σε τρόπο που μας χαρίζεται σαν Γιορτή. Η γλώσσα της πίστης μας είναι ποίηση, τραγούδι, εμπειρία αδελφοσύνης, κάλλος προσιτό ως κοινωνούμενη χαρά. Οι Έλληνες μάθαμε, για τέσσερις ολόκληρους αιώνες, να ζούμε, κάτω από σκλαβιά, την εμπειρική ψηλάφηση της πίστης-εμπιστοσύνης – ψηλαφητή ευφροσύνη, όχι νοητική πεποίθηση και συνταγή συμπεριφοράς. Οι Ρώσοι, άλλη ιδιοσυγκρασία, εγγύτερη στον νοησιαρχικό εγκλωβισμό-νομικισμό της ατομοκεντρικής θρησκείας.

Εδώ και μερικά χρόνια είναι φανερό ότι η ρωσική Εκκλησία έχει φιλοδοξίες απόσχισης από τον ενιαίο κορμό ενότητας της «πενταρχίας» των λεγόμενων Ορθόδοξων Εκκλησιών. Βασίζεται στην πληθυσμική υπεροχή της, εξαγοράζει, με την οικονομική της υπεροχή, τη μία μετά την άλλη τις κρατικές αυτοκέφαλες, ιδεολογικά «ορθόδοξες» εθνικές Εκκλησίες. Πριν μερικούς μήνες τόλμησε και την εισπήδηση στην Αφρική, καταλύοντας προκλητικά τις δικαιοδοσίες του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας.

Εχει περικόψει κάθε λειτουργικό σύμβολο αναφοράς στη συνάρτησή της με την «κατά την οικουμένην» ενότητα της Μιας Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας. Δεν μπορεί πια να διακρίνει τη θεμελιώδη αλήθεια, ότι το εκκλησιαστικό Γεγονός δεν υποτάσσεται στη λογική της εξουσίας, αλλά στη σταυρική αυταπάρνηση που κάνει τη «δύναμη να τελειούται εν ασθενεία». Πρώτος είναι ο πάντων έσχατος, ηγούμενος, ο πάντων διάκονος. «Ανατροπή όλων των αξιών» (Umwertung aller Werte), όπως λαχταρούσε ο Νίτσε, ορίζοντας με τη δίψα του εναργέστατα τη χριστιανική «όντως αλήθεια».

Ανεπίγνωστα, κάτι ζωτικό κυοφορείται. Ασφαλώς ακριβοπληρωμένο.

Christos Yiannaras

Ο Χρήστος Γιανναράς γεννήθηκε στην Αθήνα. Σπούδασε στα Πανεπιστήμια της Αθήνας, της Βόννης και της Σορβόννης. Επιφυλλιδογραφεί σε εφημερίδες παρεμβαίνοντας στην πολιτική και κοινωνική επικαιρότητα.

«Σωτηριώδες σημείον» Christos Yiannaras | 27 Dec 2021

 

Γιορτή είναι η χαρά μιας ανάμνησης ευφραντικής, χρονολογημένης. Βιωματική μνήμη γεγονότος που συνοδεύει τον άνθρωπο στην ατομική ή και στη συλλογική του βιοτή. Γιορτάζουμε ο καθένας τη μέρα της γέννησής του, όχι βέβαια ως ανάμνηση, αλλά ως ευγνώμονη βεβαίωση χαράς για την ύπαρξη που μας χαρίστηκε και τη λογαριάζουμε δώρο. Γιορτάζουμε και τα «ονομαστήριά» μας: τη μέρα που η κοινότητα – συλλογικότητα, που μέσα της γεννηθήκαμε, μας χαρίζει ένα από τα ονόματα των προπατόρων μας και μας εντάσσει με αυτό στους κόλπους της, στις σχέσεις κοινωνίας που τη συνιστούν. Παύουμε με την ονοματοθεσία να είμαστε μια ανώνυμη, αδιαφοροποίητη αριθμητική μονάδα (αριθμός Δελτίου Ταυτότητας, αριθμός Φορολογικού Μητρώου κ.λπ.) – χάρη στο όνομα, κάθε άτομο κοινωνεί τη μοναδικότητά του με τα άλλα άτομα, συγκροτεί τη ζωή ως συνύπαρξη, ως σώμα αλληλοπεριχωρούμενων αναγκών και ονείρων.

Το πιο δύσκολο (σχεδόν αδύνατο) είναι να παραμείνει αμετάλλαχτη η επίγνωση (βιωματική – εμπειρική) των γενεσιουργών αιτίων της γιορτής. Οι άνθρωποι έχουμε ευκολία μεγάλη και ανεπίσχετη να διολισθαίνουμε από το επίπεδο της αυτοσυνείδητης πράξης στην ευκολία των ορμέμφυτων αντανακλαστικών, από το άθλημα της σχέσης στην ευκολία της χρήσης. Βολεύει (έχει πολλά χρηστικά πλεονεκτήματα) να είσαι ένας απρόσωπος αριθμός, και είναι δύσκολο πολύ να έχεις ενεργούμενη ετερότητα, έντιμη, υπεύθυνη γνώμη, βασανισμένη άποψη, αδιαπραγμάτευτη στόχευση.

Παράδειγμα η σημερινή Γιορτή, που γιορτάζεται σε παγκόσμια κλίμακα, από τις λαμπρές μεγαλουπόλεις ώς το κάθε έσχατο χωριουδάκι – οι εκφάνσεις του εορτασμού παντού φανταχτερές και ποικιλόμορφες, όμως το «γιατί» του εορτασμού μοιάζει χαμένο στη διαδρομή των αιώνων, συγκεχυμένο έως ανύπαρκτο: Ένα βρέφος γεννιέται από μητέρα παρθένο, το βρέφος είναι ο Θεός, βρεφουργείται ο άκτιστος και αναίτιος από «παραφοράν ερωτικής (αγαπητικής) αγαθότητος».

Σε ένα πρώτο και επιπόλαιο άκουσμα, το αφήγημα ηχεί απλώς σαν παραμύθι, ρομαντική εικονοποιία, φαντασιώδης. Είμαστε σήμερα μάλλον ο πρώτος πολιτισμός (τρόπος του βίου) στην Ιστορία, θεμελιωμένος στη βεβαιότητα ότι το ανθρώπινο είδος είναι ανεξήγητα ή συμπτωματικά νοήμον, το άπειρο (δίχως πέρατα) σύμπαν, γαλαξιών και αστρικών σωμάτων, ανερμήνευτη τυχαιότητα. Και ξορκίζουμε το βασανιστικό κενό της αγνωσίας μας με φαντασιώδεις γραφικότητες, επινοήματα ρομαντικής, παιδαριώδους αφέλειας – μιλάμε για τον Θεό ως το «ανώτατο ον» και επουράνιο χωροφύλακα, λογαριάζουμε σαν πίστη το ψυχολογικό γάντζωμα στην αυθυποβολή και μεταφράζουμε την εόρτια χαρά της Εκκλησίας σε χαζοχαρούμενες φολκλορικές γραφικότητες.

Τέτοιες διαστροφές δεν διορθώνονται με τη λογική που τις γέννησε, τη λογική της ατομοκεντρικής θωράκισης, της αλάθητης ιδεολογίας, της άψογης ορθοπραξίας. Οταν μιλάμε για μετα-φυσική, για το «νόημα» (αιτία και σκοπό) της φύσης (των δεδομένων της εμπειρικής πραγματικότητας) αναφερόμαστε στη γνώση που κερδίζεται όταν παραιτηθείς από το εγώ, όπως σε κάθε αληθινό έρωτα. Αυτή τη γνώση που βλασταίνει από την ερωτική αυτοπαραίτηση, μοιάζει να την έχει επίσημα καταργήσει ή αποκλείσει η, κατά το Σύνταγμα, «επικρατούσα εν Ελλάδι θρησκεία». Άρκεσαν δύο αιώνες μιμητικού εξευρωπαϊσμού για να συντελεστεί αυτός ο αποκλεισμός, η στρέβλωση της κοινωνούμενης γνώσης σε ατομική κατανόηση.

Σήμερα «εκκλησία» δεν σημαίνει σώμα κοινωνούμενης εμπειρίας, αλλά οργανισμό θρησκευτικής προπαγάνδας. Όλα είναι διδαχή, προφορική και έντυπη ηθικολογία, προπαγανδιστικά συνθήματα, προτροπές ορθοπραξίας. Διαφέρουμε από Ρωμαιοκαθολικούς και Προτεστάντες όσο και όπως διαφέρουν μεταξύ τους τα μαρξιστικά «γκρουπούσκουλα». Ο ατομοκεντρισμός (ατομική – εγωτική ορθοδοξία – ορθοπραξία) μοιάζει να έχει υποκαταστήσει, επίσημα, αυτονόητα, ζηλωτικά το άθλημα μετοχής στο εκκλησιαστικό γεγονός και σώμα.

Μοιάζει αίνιγμα αυτή η παρακμή: γιατί οι πιο πολύτιμες παρακαταθήκες να γίνονται τόσο εύκολα αναλώσιμες από την ιδιοτέλεια ή και την πανουργία; Ίσως επειδή μόνο έτσι μπορούν να διασωθούν από την ειδωλοποίηση, τον αυταρχισμό, την οίηση του φαρισαϊσμού και την αναλγησία των επιτυχημένων. Η Εκκλησία είναι μια ιστορική αποτυχία που αναχαιτίζει την ωραιοποιημένη «αποτελεσματικότητα» κάθε οιηματικής αγερωχίας.

Ένα βρέφος που κλαυθμηρίζει στη φάτνη των αλόγων είναι η πρόκληση της διαφοράς: του Θεού από τον άνθρωπο, του μεγαλείου από την εξουσιαστική ισχύ, της διακονίας από την επιβολή. Σωτηριώδες «σημείον».

Η αξία της αλήθειας στις ανθρώπινες σχέσεις.

 Οι σχέσεις συνήθως γίνονται εύκολα, αλλά δύσκολα μετατρέπονται σε αληθινό ταίριασμα. Έτσι τις περισσότερες φορές κάτι ξεκινάει όμορφα, με καλές προοπτικές και καταλήγει σε αδιέξοδο.

Μέσα σε αυτές τις διαδικασίες κάποιος χάνει την ταυτότητά του, κάποιος προσπαθεί περισσότερο, κάποιος απογοητεύεται, κάποιος απομακρύνεται. Μιλάμε για δυο ανθρώπους μόνο που εναλλάσσουν τους ρόλους και τα συναισθήματα.

Αυτό που σκέφτομαι είναι: προσπαθείς στην σχέση να είσαι αληθινός ή προσπαθείς στην αρχή να κερδίσεις εντυπώσεις. Εάν είναι έτσι, μάλλον μετά χρειάζεσαι πολύ προσπάθεια για να τραβήξεις την κουρτίνα με την αληθινή εικόνα.

Αλήθεια, υπάρχει χώρος για την αλήθεια του καθενός ή είναι κάτι που προκαλεί ανησυχία και φόβο; Γιατί οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν μάθει να κρύβουν την αλήθεια τους. Έχουν μάθει να κρύβουν πράγματα. Οι γυναίκες να κρύβουν ότι θα πάνε για ένα μασάζ, μια βόλτα με την κολλητή τους, οι άνδρες ότι θα συναντήσουν κάποιες γυναικείες αιθέριες υπάρξεις. Αλήθεια, γιατί να γίνεται έτσι; Αφού δεν αρέσει σε κανέναν από τους δύο. Πιο ωραίο θα ήταν ο καθένας τους να λέει την αλήθεια του και μόνο. Τότε δεν θα υπήρχαν δεύτερες σκέψεις, δεν θα υπήρχε ζήλια, ανταγωνισμός, θυμός. Θα ήταν και οι δύο ευχαριστημένοι, επειδή ο καθένας θα έκανε αυτό που ήθελε για τον εαυτό του πρώτα. Όταν είμαστε χαρούμενοι με μας, τότε θα ναι χαρούμενοι και οι σύντροφοι μας (εάν πραγματικά ενδιαφέρονται). Όσο αληθινή είναι η σχέση, τόσο αληθινή είναι και η αγάπη που υπάρχει.

Το «σπιτάκι-εαυτός» του κάθε συντρόφου θα ήταν φτιαγμένο με γερά θεμέλια. Έτσι και τα δυο, φιλοξενούνται στην φύση την πραγματική, όπως ακριβώς είναι. Η φύση μας είναι η αλήθεια, ο αλληλοσεβασμός και η εμπιστοσύνη. Αν δεν υπάρχουν αυτά τότε σε κάθε δυσκολία, η ταλαιπωρία θα είναι δύσβατη, απρόσωπη και επίπονη.

Την Αλήθεια πόσο μπορείς να την αντέξεις; Πόσο μπορείς να την ξεστομίσεις;

Θέλει πολύ τέχνη η διαδικασία της σχέσης, για να είναι αληθινή. Γιατί;

Πρέπει να είσαι ειλικρινής και ουσιαστικός. Πράγμα που είναι δύσκολο να γίνει. Ποιος μπορεί να αποκαλύψει το ποιος είναι χωρίς να φοβηθεί την απόρριψη και την κριτική; Ποιος μπορεί να είναι ειλικρινής εξ ολοκλήρου με τον σύντροφό του και να μπορεί να αισθάνεται όμορφα μαζί του; Ποιος, δείξε μου τον.

Συνήθως οι περισσότεροι φοβούνται να εκθέσουν τον εαυτό τους μπροστά στους άλλους. Πώς να το κάνουν μπροστά στον σύντροφό τους. Πώς;

Να ανοίξουν τα χαρτιά τους και να πουν- “ναι εγώ είμαι. Εγώ είμαι η αλήθεια μου. Δες με και αν σου αρέσει, έλα να μοιραστούμε εμπειρίες, αλλιώς θα προχωρήσω μόνος μου”. Ποιος το κάνει ή πόσο εύκολο είναι να το κάνει;

Συνήθως τα ζευγάρια αντιμετωπίζουν τον ανταγωνισμό, τη ζήλια, την ανάγκη να ξεχωρίσουν, και προσπερνούν τις αξίες της κατανόησης, της αποδοχής, του μοιράσματος.

Τι τους εμποδίζει όμως πραγματικά; Ίσως ο φόβος της έκθεσης της πραγματικής τους παρουσίασης του αληθινού εαυτού τους. Υπαρξιακό ή απουσία δουλειάς με τον εαυτό μας και το σύντροφο μας.

Θα σας πω μια μεγάλη αλήθεια. Δεν υπάρχει κάποιος εκεί έξω που να μοιάζει με εσένα, αλλά ούτε και κάποιος που να πλησιάζει αυτό που ενδεχόμενα εσύ να επιθυμείς. Άρα αυτό που καλείσαι να ταιριάξεις είναι κάτι πιο κοντά σε αυτό που θα σε κάνει να νιώθεις καλύτερα. Σε κάνει να αισθάνεσαι καλύτερα, γιατί μπορείς κάπως κάπου να βρεις ένα σταυροδρόμι επικοινωνίας. Αυτό είναι, κράτα το αυτό. Τα άλλα δεν υπάρχουν. Ούτε ιδανικές καταστάσεις, ούτε το άλλο σου μισό, αυτό που υπάρχει είναι κάτι που να πλησιάζει περισσότερο σε αυτό που εσύ επιθυμείς. Για να γίνει λοιπόν αυτό θα πρέπει τουλάχιστον να είσαι εσύ αυτό που ξέρεις ότι είσαι, για να μπορέσεις να καταλάβεις ότι ο άλλος θα πλησιάζει σε αυτό που εσύ θέλεις. Απλό δεν είναι; Πόσο σε απογοητεύει αυτό; Θα σου πω εγώ – “πολύ”.

Συνειδητοποίησε πως ο καθένας μπορεί και κάνει πράγματα για τον εαυτό του και μόνο, για να μπορέσει να βρει κώδικα και πλαίσιο επικοινωνίας.

Πηγαίνεις, λοιπόν, να λύσεις τον γρίφο και αντί αυτού τι βλέπεις; Πώς ο σύντροφος των ονείρων σου βρίσκει τρόπο να ανατρέψει όλα όσα έχεις δουλέψει; Τι κάνεις; Βρίζεις; Φωνάζεις; Χάνεις το δίκιο σου και τον εαυτό σου. Και αυτό γιατί; Γιατί δεν μπορείς να ξεχωρίσεις ότι αυτός κάνει τα δικά του και εσύ απλά τον ακολουθείς ή τον παρατηρείς. Και εσύ που είσαι; Ο εαυτός σου τι λέει και τι κάνει; Γιατί δεν αντιδράς σωστά; Είναι μια εύλογη απορία. Συνεχίζεις να ελπίζεις και να λες … μμμμμ… Μήπως θα μπορούσα να το κάνω αλλιώς; Γιατί τώρα συμβαίνει αυτό; Και δίνεις ευκαιρίες και ξανά ευκαιρίες.

Θα σου πω εγώ γιατί συμβαίνει αυτό. Γιατί δεν έχεις οχυρώσει τον εαυτό σου, γιατί δεν έχεις ασχοληθεί με αυτόν, γιατί δεν έχεις ψάξει λίγο παραπάνω εσένα. Γιατί όπως έχω ακούσει βοηθάς πάντα τους άλλους. Και εσύ πότε θα βοηθηθείς; Πότε θα πεις πως πρέπει να ασχοληθείς με σένα; Τι περιμένεις κάποιος να έρθει και να σου πει «κυρία μου», τώρα θα κάνουμε αυτό για σένα; Δεν υπάρχει περίπτωση. Πιάσε εσένα και κάνε την διαφορά. Θα έρθουν όλοι με το μέρος σου. Γιατί θα έχεις αλλάξει όλο το σκηνικό. Θα έχεις άλλη όψη. Που κανένας και τίποτα δεν θα στο αλλάζει. Θα προχωράς με το κεφάλι ψηλά, γιατί θα είσαι εσύ. Θα νιώθεις όλα όσα δεν έχεις νιώσει τόσα χρόνια. Γιατί η αλλαγή θα έχει γίνει και συ θα μπορείς να πεις αυτά που δεν τολμούσες πριν. Γιατί θα είσαι εσύ. Θα είσαι η αλήθεια σου και μόνο. Αλήθεια, πόσο δύσκολο ήταν τελικά να το κάνεις;

Ξέρω πολύ δύσκολο. Άλλα όχι ακατόρθωτο. Μπράβο σου που τόλμησες να πεις την αλήθεια σου, έστω και στο τέλος. Μπράβο σου και εύγε σου. Να συνεχίσεις έτσι και σίγουρα θα μπορέσεις να κάνεις τελικά το όνειρο σου πραγματικότητα.

Αφιερωμένο εξαιρετικά σε όσους πήραν την ζωή στα χέρια τους και κάποτε κατόρθωσαν να κάνουν την αλήθεια τους φωνή. Σας θαυμάζω πολύ. Με αγάπη.

Αν αγαπάς κάποιον άσ’ τον να φύγει! Αν γυρίσει πίσω, είναι δικός σου! Αν δεν γυρίσει, δεν ήταν ποτέ!

Χαλίλ Γκιμπράν